جامعه شناسی

جامعه شناسی دیسیپلین قدرتمندی است. حالا کم و بیش، مردم ما پذیرفته‌اند که درباره مسائل عمومی، می‌شود حرفهای پرطمطراق‌تری هم شنید. پس همانطور که نزد افکار عمومی، مراجعه به روانشناس، فراتر از یک علم، به یک «عطش عمومی» تبدیل شده است؛ و مهارت تجارت و کسب و کار را باید رفت و در دوره‌های آموزشی مختلف آموخت؛ جامعه شناسی هم کم و بیش، بازاری برای خودش دست و پا کرده است و «جامعه شناسان» و دکترهای متخصص جامعه شناسی، پایشان به برنامه‌های تلویزیونی و محافل مهارت آموزی سبک زندگی و… باز شده است. اما جامعه شناسی به عنوان یک رشته دانشگاهی نیز در سال‌های اخیر، وضعیت متفاوتی پیدا کرده است. از شمار زیاد سمینارهای تخصصی و عمومی که عنوان جامعه شناسی با انواع پسوندها و پیشوندها را یدک می‌کشند که بگذریم، خودِ جامعه شناسان و گروههای علمی جامعه شناسی نیز به نظر می‌رسد در سال‌های اخیر، بیش از پیش، خودشان را دریافته‌اند. در این سال‌ها ما شاهد انواع گردهمایی‌های علمی با حضور اساتید جامعه شناسی بوده‌ایم که تحت عناوینی نظیر «هشتاد سال علوم اجتماعی»، «جامعه شناسی در ایران»، «موانع نظریه پردازی اجتماعی» و عناوین دیگری از این دست، سودای صیانت از جامعه شناسی و شاید از آن بیشتر، تقلای مرزگذاشتن برای این رشته دانشگاهی در نسبت با دیگر دانش‌های مشابه – از اقتصاد و سیاست تا روانشناسی و مدیریت – داشته‌اند. این‌گونه به نظر می‌رسد که جامعه شناسی، بیش از سایر علوم انسانی – فلسفه را استثنا کنیم – پی به ضرورت و اهمیت تفکر سنت‌‌مند و حفاظت از سنت فکری و روشی خاص خودش برده است. با اینهمه، در کسب این صرافت، سهمی را نیز بخواهیم یا نخواهیم باید به گفتارهای انتقادی و حتی رادیکال نظیر «مرگ جامعه شناسی» و پاسخ‌های رادیکال به آن در محافل علمی جامعه شناسی بدهیم. گفتارهایی که هرچند بعضا در برابر هم صف کشیده‌اند، اما دست به دست یکدیگر، اندیشیدن به مبانی و مبادی نظری و فلسفی جامعه شناسی را در کنار پرداختن به آسیب‌های اجتماعی، وارد دستور کار این رشته کرده‌اند. پس باید پذیرفت که وضع جامعه شناسی متفاوت است. اهمیت جامعه شناسی را نباید صرفا از جنبۀ پاپ و عامه پسندانه آن نگریست. داستان جامعه شناسی در ایران، وارد مرحلۀ تازه‌ای شده است. حالا هستند جامعه شناسانی که مدعی‌اند می‌توانند از طریق تفکر ریشه‌ای، کثیری از «مسائل» علوم انسانی را تعیین تکلیف کنند. سیمافکر، در کنار پیگیری مجادلات «روتین» آسیب شناسان اجتماعی، علاقه‌مند است که داستان داعیه داران رادیکال جامعه شناسی را هم دنبال کند.