دکلمۀ گونتر گراس از شعر «آنچه باید گفته شود»

۸۹۱

بارِ دیگر؛ مسئولیت روشنفکری

گیومه: نامه سی نفر ایرانیِ مقیم خارج، به دونالد ترامپ درباره تجدید تحریم‌ها علیه ایران، آنقدر خبر کوچک و بی‌اهمیتی است که ممکن است به آسانی در میان خبر‌ها گم شود. کسی چیزی چندانی از آن به یاد ندارد. این نامه مدتی پیش منتشر شد و طبعا در شبکه‌های اجتماعی موجی از وطن دوستی ایرانیان علیه خود به راه انداخت. ایرانیان نویسندگان این نامه را محکوم به خیانت کردند. در حقیقت امضای ۳۰ نفر از میان ۸۰ میلیون ایرانی چه اهمیتی می‌تواند داشته باشد، غیر از اینکه ادعا شود نویسندگان این نامه جمعی از روشنفکران هستند؟! البته امضا کننده‌گان نامه به ترامپ، روشنفکر نیستند. اما انتشار چنین نامه‌ای، اگر طنینی داشته باشد، تنها می‌تواند طنین برآمده از ژستِ «روشنفکر» باشد.
سخن به میان آوردن از گونتر گراس فقید، و شعر مشهور «آنچه باید گفته شود» شاید به سنت مألوف رسانه‌ها در شرایط فعلی اقدامی نامتعارف به نظر برسد. حالا نه سالگرد درگذشت اوست و نه سالگرد اعطای جایزه نوبل ادبیات به این نویسنده و روشنفکر آلمانی. اما چیزی وجود دارد که از پی آن می توان سخن گراس را زمانی که با خواندن این شعر خطر را به جان می‌خرید، مهم سازد. گراس در این شعر اسرائیل را محکوم می‌کند که در حالی علیه ایران در منازعۀ هسته‌ای وارد عمل شده است که خود بزرگترین قدرت برهم زننده صلح در جهان است. کسی نمی‌توانست «گراس» را با سرودن «آنچه باید گفته شود» به خیانت به آلمان متهم کند. شاید اگر او یک سیاستمدار بود، این اقدام را می توانستیم اقدام بر علیه منافع ملی آلمان بخوانیم، اما گونتر گراس ، روشنفکر بود و ظاهرا می‌توانست مصلحت موقت را فدای حقیقتی در آینده سازد. گونتر گراس ، یک تن بیش‌تر نبود؛ اما روشنفکر بود. برای اینکه روشنفکر باشی، لازم نیست که وطن پرست باشی، تأکید بر وطن پرستی، صرفا برخوردی احساسی با نامه سی نفره به ترامپ است. نامه‌ای که تقلای روشنفکری دارد، تا مگر خوانده شود. برای روشنفکر بودن، باید بر مسئولیت روشنفکری تأکید کرد و آنرا به پا داشت. این رسوایی نویسندگان این نامه، را بیشتر عیان می‌سازد. روشنفکر، مسئول است. کافی است نسبت به وضع خودت، «مسئول» باشی. اگر مسئولیت کار روشنفکری را واقعا به دوش بکشی، وطن را و مردمت را هم لحاظ خواهی کرد. همانطور که گونتر گراس، وقتی «آنچه باید گفته شود» را گفت، درواقع داشت سخنی برای آلمان می‌گفت. اما نامه سی نفره به ترامپ، ابدا سخنی برای ایران نیست. در وهله اول، نه چون خیانت‌بار است، بلکه چون ابدا روشنفکرانه نیست و مسئولیت در قبال وضعیت خودش را از «دیگری»، یعنی آمریکا طلب می‌کند. و این موضع نمی‌تواند موضعی مسئولانه باشد. این نامه و نویسندگان آن، شانسی برای جدی گرفته شدن نخواهند داشت، دقیقا بر خلاف گراس و شعرش که پس از سرودن آن، از سوی یک ژورنال معتبر، برجسته‌ترین روشتفکر آلمانی زبان نامیده شد.

دیدگاه بگذارید

1 دیدگاه on "بارِ دیگر؛ مسئولیت روشنفکری"

avatar
نادر
نادر
چند نکته پرسش برانگیز در این یادداشت به نظر میرسد. نخست آنکه نامه ی مذکور، نه به مثابه ی نامه ی سی روشنفکر، بل همچون نامه ی سی نفر از اپوزیسیون یقه سفید و نومحافظه کار، در عرصه ی عمومی مطرح شده. هیچ کدام از نگارندگان این نامه، دعوی روشنفکری به معنای دقیق کلمه ندارند گو اینکه نمیتوانستند که داشته باشند؛ آنها عموما نماینده ی سبک زندگی هستند که تمنای پیوند با صنعت فرهنگ جهانی را دارد. چه دانش آموختگان لیبرال، چه فعالین رسانه ای و اندیشکده های نومحافظه کار، جملگی خشم خود را از سرکوب سبک زندگی ای فریاد… ادامه »
wpDiscuz