سخنرانی غلام‌حسین مقدم حیدری با عنوان طرح سراسربین و نظریه قدرت - معرفت - ۱۷آذر ۹۵

۱۸۷۹

زبان منفی فوکو و امکان سخن گفتن

سیمافکر: فوکو از آن دست متفکرانی است که به سختی درون دیسیپلین‌های مرسوم علوم انسانی و فلسفه قرار می‌گیرد. چنانکه می‌دانیم، از او نقل شده است که «من نه جامعه‌شناسم، نه فیلسوفم، نه نظریه‌پرداز»! بسیاری ممکن است این نفی‌های فوکو را صرفا نفی‌هایی معرفت‌شناسانه بخوانند. هرچه باشد، فوکو در لحظه‌ای از تاریخ فلسفه سخن می‌گوید که مشخصۀ آن، نفی هر گفتار اقتدارگرایی است که دعوی حقیقت بنیادین و معرفت راستین را داراست. پس عجیب هم نیست که خود او در مقام یک اندیشمند، خواسته باشد دامن خود را از دستگاه‌های هنجارین معرفت که در زمانه ما بیش از هر جای دیگری، خود را در خلال دیسیپلین‌های دانشگاهی معرفی می‌کنند، دور نگاه دارد. اما در این سخنرانی، دکتر غلامحسین مقدم‌حیدری به ما هشدار می‌دهد که نفی‌های فوکو را جدی‌تر بگیریم. به باور وی، طرح «سراسربین» فوکو، بیش از آنکه، چنانکه در زبان فوکوپژوهان آمده است، موضعی دربارۀ معرفت باشد، تلاشی برای باز کردن امکانی برای سخن گفتن است؛ آن هم از فراز وضعیتی که در آن، همه چیز پیشاپیش گفته شده است. از همین روست که زبان مختارِ فوکو هرگز به درون هیچ دیسیپلینی نمی‌غلطد. زبانِ منفی فوکو، زبان مقاومت است. مقاومتی که بیش از آنکه در برابر دستگاه‌های قدرت نهادی باشد، در برابر آپاراتوس‌های علوم‌انسانی است که امکان سخن گفتن ما را محدود کرده‌اند.  شیوۀ سخن گفتن فوکو، نه حربه‌ای در برابر ناتوانی از سخن گفتن و موضع‌گیری، بلکه یک استراتژی سیاسی تمام عیار برای باز کردن امکان بنیادین سخن گفتن است.

دیدگاه بگذارید

شما اولین پیام را بگذارید

avatar