سخنرانی ابوالحسن نجفی در هم‌اندیشی «انواع گرته‌برداری»

۱۴۰۶

در خدمت و خیانت گرته‌برداری

سیمافکر: از شروع ماجرای ما و غرب مقاطع زیادی بوده‌اند که ترجمه در آنها قوتی بسیار می‌گیرد و اصحاب فرهنگ را، به‌ویژه آنها که دغدغه ملک و تبار دارند، نگران می‌کند. این نگرانی اغلب از بابت آنچه از طریق ترجمه وارد می‌شده نبوده است بلکه ابزار ورود، یعنی خود ترجمه و از پس آن زبان است که چنین هراس‌انگیز می‌تواند بود. آنچه وارد می‌شد ازآنجاکه بلاد فرنگ را رهنمون به سعادت کرده بود، صلاح بود و خیر اما هرآینه بیم آن می‌رفت که همراه خود، زبان خود را نیز چنان وارد کند که ما را از اساس تغییر دهد. آنچه وارد می‌شد بی‌ورود زبانش ممکن نبود. در این میان دلسوزانی آمدند و با هر جان‌کندنی که بود و البته به مدد قابلیت‌های خود زبان فارسی، آن را حفظ کرده‌اند و بدین‌جا رسانده‌اند. فرهنگستان اول به گواه بسیاری پژوهندگان زبان فارسی مهم‌ترین این دلسوزها بود و زنده یاد ابوالحسن نجفی که این روزها در نخستین سالمرگش به سر میبریم در زمرۀ اعضای آن به شمار می‌رفت.
در ویدئویی که می‌بینیم، مرحوم ابوالحسن نجفی که خود از مترجمان زبردست آثار کلاسیک ادبی نیز بوده است، شرحی از مفهوم گرته‌برداری و مصادیق آن به دست می‌دهد و نشان می‌دهد که که چطور ترجمه بی‌حوصله، امکانات زبان فارسی در نام‌گذاری را نادیده گرفته است و با تعمیم یک کاربرد از یک کلمه به بقیه کاربردها ظرفیت‌های زبان را از کار انداخته است.
اما تا ترجمه هست خطر ترجمه نیز هست. روز به روز دانشجوهای بیشتری مدعی ترجمه می‌شوند و کارگاه‌های فن ترجمه تلاش می‌کنند ترجمه را آسان‌تر آموزش دهند. از اینها وسیع‌تر، تجربه هرروزینه ماست که پیش از ترجمه‌های علمی قرار دارد و تأثیرش بسیار فراتر از آنها مشاهده می‌شود. تجربه تکنولوژی: تجربه‌هایی که مقتدرانه و پرسرعت ترجمه‌های علمی را دور می‌زنند و خود در مورد برگردان واژه‌ها به نتیجه می‌رسند و نتیجه را اجرا می‌کنند. در این میان کار فرهنگستان حاضر که فرهنگستان سوم لقب دارد بسیار سخت‌تر است. انتقادهایی که به فرهنگستان می‌شود معمولاً در قیاس با فرهنگستان اول است و تفاوت عظیمِ پیرامون آنها را در مورد رشد علم و حجم اطلاعات در نظر ندارد. اما آخرش چه؟ قرار است با همین بهانه ضعف فرهنگستان را توجیه کنیم و بگذریم؟

دیدگاه بگذارید

Be the First to Comment!

avatar
wpDiscuz