سخنرانی محمد ضیمران با عنوان «درآمدی بر شیوه های نقد هنری» - ۳۰آذر۹۵

۲۰۵۴

وقتی نقد با اثر هنری همدست می‌شود

سیمافکر: قضاوت نهایی درباره اثر هنری به عهده کیست؟ گاه منتقدان خود را مسئول این قضاوت می‌دانند و حتی پیش از آنکه شرح کاملی از اثر بدهند، آن را بیان می‌کنند: «اثر سستی است» «فوق‌العاده بود» «مقوا بود» یا تعابیر دیگری که شنیده‌ایم.
در ویدئویی که می‌بینیم دکتر محمد ضیمران ما را با آراء افرادی آشنا می‌کند که قضاوت را کار منتقد نمی‌دانند. به‌نظر می‌رسد منتقد خوب، احساسی برخورد نمی‌کند و تنها خود اثر را برای مخاطب شرح می‌دهد. او با توصیف اثر هنری، جهان آن را توصیف می‌کند و از این رهگذر نحوه مواجه با اثر هنری را توضیح می‌دهد و گویی این رسالت بزرگتری بر دوش منتقد آثار هنری است چراکه همین فرایند است که چگونه نگاه کردنِ جهان را به مخاطبان اثر هنری می‌آموزد. اینگونه می‌توان گفت که نقد هنری نه مشخصاً به توضیح یک اثر خاص، بلکه به آگاهی و معرفت می‌انجامد و اینگونه در ساختن جهان با اثر هنری هم‌دستی می‌کند.
از این منظر، آنچه معمولاً در نقدهای امروزین هنر پارسی فراموش می‌شود همین است: مرحله‌ای در نقد هنری که ضیمران آن را «شرح اثر» می‌نامد. مرحله‌ای که نمی‌توان بی‌گدار وارد آن شد و چیزی بیهوده و انتزاعی بر زبان یا قلم راند چراکه برای هر ادعایی باید خود اثر را گواه آورد و اثرْ طبعاً به هر تفسیری مجال نمی‌دهد. از سوی دیگر، در این مرحله منتقد باید بتواند یک‌بار دیگر اثر را به مخاطب نشان دهد، اما چگونه می‌توان برای مخاطبی که یک‌بار اثر را دیده دوباره آن را طرح کرد؟ منتقدی که استعداد چنین کاری را داشته باشد دیگر نیازی به قضاوت زودهنگام و سراسیمه نخواهد داشت. او نقاط تاریک اثر را روشن می‌کند و اینگونه پیش از اینکه خود، با تأثیر از انفعالات عاطفی، رأیی صادر کند، قضاوت را به مخاطب می‌سپارد. اما آیا این کنار کشیدن از قضاوت، مجالی برای سیاسی شدن نقد باقی می‌گذارد؟ آیا ممکن نیست مشارکت با اثر هنری، نهایتا «نقد» را پیرو آثار هنری سازد؟ به نظر می‌رسد مسألۀ اصلی این باشد: نهایتا «نقد» یک شناخت است یا یک کنش؟

◊ این نشست توسط گروه مطالعات معماری ایران دانشگاه تهران برگزار شده است.

دیدگاه بگذارید

1 پیام روی "وقتی نقد با اثر هنری همدست می‌شود"

avatar
زال‌پور
زال‌پور

بسیار عالی؛ امیدوارم دیگر نشست‌های مربوط به نقد هنری، نقد ادبی، فلسفه‌ی هنر و زیبایی‌شناسی را پوشش دهید. موفق باشید.