سخنرانی افسانه نجم‌آبادی با عنوان «خواندنی‌ها، نوشتنی‌ها و شنیدنی‌ها در نگارش تاریخی» - ۴خرداد1395

۹۸۹

خانه‌تکانی تاریخ به نفع مردم

سیمافکر: اندک آشنایی با هر یک از رشته‌­های علوم انسانی تردیدی درباره جایگاه اساسی تاریخ در فهم علوم انسانی باقی نمی‌­گذارد. به‌­نحوی که عمده گرایش‌­های امروزین علوم انسانی بر این رأی‌اند که هیچ فهمی در علوم انسانی بدون تاریخ ممکن نیست. اذعان به نسبت وثیق میان «دانش تاریخ» و «علوم انسانی» این انتظار را در پی دارد که دانش تاریخ، روایتی انسانی از زندگی انسان به دست دهد. حال آن که دانش سنتی تاریخ منظری بیشتر سیاسی و نخبگانی به زندگی انسان داشته است. مطالعه متون تخصصی دانش تاریخ، کمتر زوایای انسانی پدیده‌­ها و تمدن‌­ها را در نظر دارد. دانش سنتی تاریخ طوری وانمود می­کند که گویی این حاکمان و حکیمان  بوده‌­اند که تعیین کرده‌­اند انسان کیست و چه می­کند. حتی متون ـ البته کم ­شمارتر ـ تاریخ اجتماعی نیز به­‌صورت بنیادین، جلوه انسانی و جاری «زندگی» را روایت نمی‌­کنند. دانش سنتی تاریخ و روش‌­های آن، علاقه چندانی به «مردم» نشان نمی­دهد. دانش تاریخ به روایت «سیاست» وفادارتر بوده است. این در حالی است که در علوم انسانی امروزین مفاهیم «مردم» و «زندگی روزمره» وجه رایج و البته معتبرِ تمام گفت­‌وگوها و تعاملات شده است. چنین است که رویکردهای جدید در دانش تاریخ نیز به مطالعه زندگی مردمی گرایش یافته و در پی کشف و ابداع روش­‌های این مطالعه در تمدن‌‎ها و ملت‌­های گذشته شده‌­اند.
پروفسور نجم‌­آبادی نیز ـ که البته بیشتر به‌­خاطر ارائه روایت­های فمینیستی از تاریخ معاصر ایرانی مشهور و مورد ارجاع است ـ اکنون دانش و دانش­جویان ایرانی تاریخ را دعوت به همین رویکرد مردم ­محور می­کند و از آنان می­خواهد که به­‌جای حاکمان و حکیمان، سراغ زندگی اجداد و آباء خود بروند؛ و  در عوض منابع مکتوب، در پی بهره‌­برداری از منابع تصویری و شفاهی باشند: «بروید بنشینید با مادربزرگ‌هایتان حرف بزنید و خاطراتشان را ثبت کنید. اگر چشم‌مان را از آن بالای اجتماع، از دولتمردان و نخبگان برداریم و به سطحی برسیم که بنشینیم و با هم حرف بزنیم، تاریخ‌نگاری و جامعه‌شناسی‌ای ممکن می‌شود که از هیچ راه دیگری ممکن نیست.»
این «مردم­‌محوری»، در عین تمام مزایایی که به ارمغان آورده، اکنون تمام مرزهای علوم انسانی را فتح کرده و حتی فراتر از دانشگاه، در پرتنش‌­ترین مناقشات سیاست نیز، از آمریکا گرفته تا ایران محکم­‌ترین جای پا را از آن خود کرده است. جلوه سیاسیِ مردم­‌محوری، تحت‌­عنوان پوپولیسم، همواره مورد این انتقاد جدی است که در واقع با پوششی عوا‌م‌­فریب امکان سیاست واقعی را ممتنع می­کند. سوال این­جاست که جلوه علمیِ مردم­‌محوری، به چه ضمانتی از بررسی واقعی و بحرانی زندگی انسان سر باز نزند؟ شاید لازم است دوباره این سوال را پرسید که دانشمندان و مورخان سنتی چه می­فهمیدند که از قضا تاریخ انسان را تاریخ منازعه حاکمان و حکیمان تصویر می­‌کرده­‌ا‌ند؟

دیدگاه بگذارید

1 دیدگاه on "خانه‌تکانی تاریخ به نفع مردم"

avatar
نادر
نادر

واقعا اتفاقات عجیب و غریبی که پشت سر و اطراف سخنران می آفتد جای تاسف دارد . جا دارد برگزاری یک جلسه سخنرانی نیز به عنوان یک موضوع مهم مد نظر قرار گیرد . مدیریت جلسه فاجعه است

wpDiscuz