سخنرانی برونو لاتور در سمینار «امکان جامعه‌شناسی بدیل» - ۲۸فروردین۹۶

۲ ماه پیش ۸۳۵

وقتی اجزاء از کل بزرگتر هستند

لاتور می‌گوید جامعه‌شناسی فاقد مرجعیت است

سیمافکر: سودای جامعه‌شناسی آلترناتیو، در ایران سابقه‌ای پرحاشیه، پرفراز و نشیب و نسبتاً طولانی دارد. هرچند علوم اجتماعی را چپ‌ها به ایران آوردند تا شاید در برابر برنامه‌های توسعه‌گرایانه‌ی رژیم پهلوی، له شدن کلیتی به عنوان «جامعه» را به رخ بکشند؛ اما نهایتاً این گفتار کلیت‌ساز توسعه بود که گفتار کل‌گرایانه‌ی جامعه‌شناسی را نیز از آنِ خود کرد و همبستگیِ اجتماعی را به مفهومی خنثی، غیر رادیکال و پوزیتیویستی تبدیل کرد. از آن زمان به بعد، جامعه‌شناسی چیز خوشایندی برای منتقدان پرشمارش نبوده است. گاه، به همدستی با دستگاه ایدئولوژیک حاکم متهم شده و گاه اعلامیه‌ی مرگ آن به نفع دیسیپلین سرزنده‌تری همچون مطالعات فرهنگی صادر شده است. میان بلوک مخالفان گفتار جامعه‌شناسی البته اختلافات دامنه‌داری وجود داشته و دارد اما همگی در یک قول، مشترکند: جامعه‌شناسی در ایران جدی نیست. جالب اینجاست که جناح حامیان جامعه‌شناسی نیز در مقام صف‌آرایی در برابر مخالفان، همین نکته را تصریح می‌کنند. اینها نیز گفتارهای مخالف جامعه‌شناسی را بازیگوشی‌های حاشیه‌ای می‌دانند که وجودش ناشی از آن است که هیچ‌گاه جامعه‌شناسی در ایران جدی گرفته نشده است، یا به فلسفه واداده است یا به اقتصاد و یا به روان‌شناسی! شاید باید گفت حق با همه است. جامعه‌شناسی در ایران هیچ‌گاه جدی نشد. نه فقط چون جامعه‌شناسان ما هیچ‌گاه مشغول طرح‌های تحقیقاتی کلان نبوده‌اند که نهایتا بناست پیوست فرهنگی طرح‌های توسعه‌ی اقتصادی باشند. جامعه‌شناسی در ایران حتی به چنین منزلتی نیز نرسیده است! مسأله، جسارت لازم برای کاویدن بنیان‌های جامعه‌شناسی است.
تماشای سخنرانی برونو لاتور، شاید همه چیز را روشن‌تر کند. لاتور در این سخنرانی، نقد جامعه‌شناسی را از بنیان آن آغاز می‌کند. جایی که مناقشه‌ی کلاسیک فرد و جامعه که آبشخور تمام مکاتب متعارف جامعه‌شناسی از آغاز تا هم‌اکنون است را به کناری می‌زند و آبشخوری متفاوت برای یک جامعه‌شناسی بدیل پیش می‌کشد: آرای «گابریل تارد» که در لحظه‌ی تأسیس جامعه‌شناسی با امیل دورکیم کشمکش نظری داشته است. بهتر است باقی ماجرا و اینکه پروفوسور لاتور نهایتاً چگونه حکم می‌کند که در یک پیوند اجتماعی، اجزاء از کل بزرگ‌تر است را از زبان خودش بشنوید. یک نکته باقی می‌ماند و آن اینکه به نظر می‌رسد همخوانی عجیبی میان این حکم لاتور درباره بنیان جامعه، با وضع جامعه علمی جامعه‌شناسان در ایران وجود دارد. جامعه‌شناسی ایران، اجزایی دارد که از کل جامعه‌شناسی بزرگ‌ترند. شاید همین باعث شده که حتی برای بسیاری از چهره‌های برجسته جامعه‌شناسی ایران که افراد این کل بزرگ هستند نیز گفتار جامعه‌شناسی هیچ‌گاه مرجعیت نداشته است.

دیدگاه بگذارید

1 دیدگاه در "وقتی اجزاء از کل بزرگتر هستند"

avatar
دیتریش
دیتریش

شمار مخاطب وبسایت تان تقریبا به اندازۀ تیراژ کتاب هاست!

wpDiscuz