فیلم اولین گفتگوی ویدئویی با ماهاتما گاندی- ۳۰ آوریل ۱۹۳۱

۵ ماه پیش ۵۶۲

همۀ گزینه‌ها روی میز بود؛ حتی برای گاندی!

مقاومت، ناگزیر از مفروض داشتن امکان خشونت است

گیومه: «قویا معتقدم هرجا بین خشونت و ترس گرفتار شدیم باید خشونت را بپذیریم.» این جمله را ماهاتما گاندی در ۱۹۴۶ به لوئیس فیشر، شرح‌حال‌نویس خودش گفته است. گاندی رهبر مبارزه با استعمار انگلستان در هند بود. در سال ۱۹۱۸ که رهبری نبرد برای آزادی هندوستان از استعمار انگلستان را برعهده گرفت؛ هنوز شخصیتی مرموز و ناشناخته برای جهانیان داشت اما وقتی در ۱۹۲۶ رهبر کنگرۀ ملی هند شد؛ به شخصیتی الهام­‌بخش برای مردم هندوستان و به مبارزی سیاسی با مانیفستی روشن و اهدافی اعلام شده برای جهانیان تبدیل شد. مردم هند او را «ماهاتما» یعنی روح بزرگ نامیدند. لقبی که برای او جاودانه شد و برای همیشه، کنار نام او قرار گرفت.
فیلمی که مشاهده می‌کنید، نخستین فیلم ضبط شده از گاندی است که در آرشیوها موجود است. گفتگویی که در ۳۰ آوریل ۱۹۳۱ ظاهراْ با یک خبرنگار انگلیسی وابسته به کمپانی خبری Fox Movie tone در محل اقامت گاندی انجام شده است. گفتگو حدوداْ یک‌سال پس از آن ترتیب داده شده است که گاندی «رژۀ نمک» را برگزار کرد. راهپیمایی طولانی به همراه چندصد هزار نفر از مردم هند که مصافتی ۴۰۰ کیلومتری از احمدآباد تا ساحل داندی را شامل شد و قانون «مالیات نمک» را در سراسر هندوستان بی‌اعتبار کرد. گاندی این‌همه راه را پیمود تا از آب دریا برای هندی‌ها نمک بیاورد و نشان دهد که به خاطر نمک، مجبور نیستند زیر بار استثمار انگلیسی‌ها بروند. پس از این راهپیمایی که انعکاس گستردۀ جهانی یافته بود گاندی هندی‌ها را دعوت کرد که همۀ اجناس انگلیسی را تحریم کنند و نهایتاْ انگلیسی‌ها مجبور به مذاکره شدند.
در این گفتگو که تصویری کوتاه از آن موجود است؛ خبرنگار انگلیسی از گاندی که در آن زمان مردی ۶۱ ساله است و در اوج دوران مبارزه قرار دارد؛ می‌پرسد که در مقابل مخالفت بریتانیا با درخواست او برای استقلال چه خواهد کرد؟ گاندی هرچند در پاسخ، از مقاومت مدنی می‌گوید اما این را نیز تأکید می‌کند که در برابر اصرار بریتانیایی‌ها، سایر گام‌های «سانتیاگرا» یعنی پافشاری بر حقیقت، که مانیفست مقاومت گاندی بود را نیز مدنظر خواهد داشت. مانیفستی که یک اصل آن این‌چنین بود: هرجا بین خشونت و ترس گرفتار شدیم؛ خشونت را برمی‌گزینیم.
پاسخ گاندی به خبرنگار انگلیسی، گفتار مرسوم اوباما و دولت ایالات متحده در سالیان اخیر را به ذهن تداعی می‌کند که خصوصاْ در مقابل مقاومت دولت و مردم ایران، دائماْ از اینکه «همۀ گزینه‌ها روی میز است» استفاده می‌کنند! ممکن است این مشابهت، برای آنهایی که ساده‌دلانه، اوباما را با گاندی مقایسه می‌کردند، یک دستاورد بزرگ تلقی شود. گاندی در این گفتگو مانند اوباما از اینکه نهایتاْ چه خواهد کرد، سخن نمی‌گوید اما طوری صحبت می‌کند که گویا گزینه‌های مختلفی برای مقابله در اختیار دارد. فازهای مختلف سانتیاگرا که نهایتاْ بین ترسیدن و خشونت کردن، خشونت را تجویز می‌کند! البته قیام گاندی، هیچ‌گاه به خشونت کشیده نشد؛ بر خلاف تهدیدهای ایالات متحده، که شکلی از خشونت را – چه جنگ باشد چه ترور – همواره در پی داشته است. این واقعیت، خود گویای تفاوت گرایش به خشونت، در فلسفۀ معنویت‌گرای گاندی با فلسفۀ عمل‌گرای آمریکایی است. اما روی دیگر این تفاوت، بخواهیم یا نخواهیم مشابهتی هم هست: نبرد سیاسی، همواره مستلزم مفروض داشتن امکان خشونت است. امروزه و در قرن بیست‌ویکم، مقاومت گاندی، به درستی، در زمرۀ مبارزات سیاسی غیرخشونت‌بار و مدنی قرار دارد. اما چنانکه می‌بینیم، گاندی نیز خشونت را هرگز نفی نکرد. البته که آن را در مبارزه، پیشاپیش هر تصمیمی نیز قرار نداد اما مردم هند را نیز هرگز از احتمال نبرد مسلحانه، بیم‌ناک نکرد. او به مردم هند و به همۀ مبارزان سیاسی آموخت که اگر می‌خواهند قوی و پیروز باشند، چاره‌ای جز این ندارند که میان ترس و خشونت، خشونت را برگزینند. نسخه‌ای که همچنان و در قرن بیست‌ویکم نیز در بساط پیروزمندان هر مبارزۀ سیاسی، پیدا می‌شود.

دیدگاه بگذارید

2 دیدگاه در "همۀ گزینه‌ها روی میز بود؛ حتی برای گاندی!"

avatar
میم. زد
میم. زد

عالی بود. حقیقتا زوایای تاریک تاریخ که هیچ وقت بازگو نمی شوند و گویا عمدی هست که اسنادشان نیز برای همیشه در آرشیوها باقی بمانند، چراغ راه آینده هستند. بسیار سپاسگزارم

ف. حاجیانی
ف. حاجیانی
درود .نه تنها در سیاست مدن ،بلکه درزندگی فردی هرانسان نیز لحظه به لحظه ،مجبوربه گزینش ازبین چند گزینه هست .انسان به قول حکمای ما ،مجبور مختاراست .نکته بعداینکه اندیشه گاندی شباهت زیادی به شیوه مبارزه مولاامام حسین دارد بااین توضیح که امام حسین را اگر از راه مطالعه زیارت عاشورا بشناسیم .دراین دعا ،دووجه مهم وجوددادد یکی دعا برای نزدیکی ودوستی با امام و همفکرانش دیگری دعا برای دورنمون تفکر مخالفان فکری امام ،از فرد دعاکننده .برای کوتاهی سخن عرض میکنم که اندیشه امام حسین وگاندی هردو به پذیرش مخالف و درود بر مخالف معتقد نبوده اند یا اگر… Read more »
wpDiscuz