سخنرانی حسین مصباحیان در میزگرد «مواجهه فرهنگ ایرانی با تجدد» - ۲۶اردیبهشت ۹۶

۲ هفته پیش ۳۰۹

مشروطه هنوز اصیل است!

روشنفکران عصر مشروطه، امکان تاریخی خود را از کف دادند.

سیمافکر: هنوز جای طرح این پرسش هست که آیا علم و سیاست ما با نهضت مشروطه‌خواهی، گامی به پیش گذاشت؟ حسین مصباحیان، عضو گروه فلسفه دانشگاه تهران و دانش‌آموخته فلسفه و هرمنوتیک در دانشگاه تورنتو، در این سخنرانی با محور قرار دادن چهرۀ «محمدعلی فروغی» تلاش می‌کند پاسخی برای این پرسش دست و پا کند. پاسخ او نهایتا منفی است! تصویری که مصباحیان از متفکران دورۀ مشروطه ایران ترسیم می‌کند، به جز چند استثنا، دربرگیرندۀ مواجهه‌ای معنادار با تفکر و فرهنگ غربی نیست. به عقیدۀ وی فروغی نمونۀ کاملی از نسبت روشنفکران آن دوره با غرب است که بدون التفات به تمایزهای مفهومی میان مدرنیته، مدرنیزاسیون و تجدد، آن‌ها را تماماً و بی هیچ مواجهۀ نقادانه‌ای اخذ کرده‌اند و این‌چنین در واقع گامی به پیش نگذارده‌اند.
فارغ از درستی یا نادرستی قضاوت مصباحیان دربارۀ فروغی و مشروطه‌خواهان، پای این پرسش به میان می‌آید که مواجهه آوانگارد با تحولات علمی و فرهنگی حقیقتا چگونه رخ خواهد داد؟ متفکران مابعد مشروطه، درگیر در اقتضائات سیاست عملی روز ایران، به دستاوردهای فکری و فرهنگی مغرب زمین می‌نگریسته‌اند. آیا همین میانجی‌گری ملاحظات سیاسی، مانع مواجهه رودر رو با بنیان‌های فکری تحولات غرب بوده است؟ ظاهرا قضاوت رایج همین است. اما آیا جز از منظری حقیقتا سیاسی می‌توان انتظار مواجهه‌ای واقعی با پدیده‌ها، نحله‌ها و فرهنگ‌ها را داشت؟ آیا هر منظر و هر مواجهه‌ای، اساسا سیاسی نیست؟ مشروطه، آبستن امکان مواجهه متفکران ایرانی با فرهنگ غرب بوده است. ممکن است روشنفکران آن عصر، این امکان را از کف داده باشند؛ اما هر چه باشد، برای ما بعد از ۱۱۰ سال از آن رخداد، مشروطه، هنوز نقطۀ عطف اصیلی برای این مواجهه است. 

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

avatar
wpDiscuz